Zakażenie układu moczowego u seniora – objawy, przyczyny i profilaktyka

Najczęstsze objawy zakażenia układu moczowego

Objaw zakażenia może zależeć od tego, czy infekcja dotyczy pęcherza, cewki moczowej czy nerek. Przy zapaleniu pęcherza moczowego najczęściej pojawiają się dolegliwości związane z mikcją, czyli oddawaniem moczu.

Typowe objawy ZUM to:

• częste oddawanie moczu,
• częstomocz, czyli oddawanie małych ilości moczu wiele razy dziennie,
• parcie na pęcherz,
• pieczenie lub ból przy oddawaniu moczu,
• ból lub ucisk w dole brzucha,
• zmętnienie moczu,
• nieprzyjemny zapach moczu,
• krew w moczu,
• gorączka,
• osłabienie.

Jeśli infekcja obejmuje nerki, mogą pojawić się silniejsze objawy ogólne: wysoka gorączka, dreszcze, ból w okolicy lędźwiowej, nudności, wymioty i znaczne pogorszenie stanu zdrowia. Taka sytuacja może wskazywać na odmiedniczkowe zapalenie nerek i wymaga szybkiej konsultacji lekarskiej.

Kiedy infekcja może nawracać?

U części seniorów zakażenie układu moczowego ma charakter nawracający. Oznacza to, że infekcja pojawia się wielokrotnie, mimo wcześniejszego leczenia. W takiej sytuacji nie wystarczy jedynie doraźna antybiotykoterapia. Potrzebna jest dokładniejsza diagnostyka, ocena przyczyn nawrotów i czasem konsultacja urologiczna.

ZUM może nawracać między innymi z powodu:

• zalegania moczu w pęcherzu,
• kamicy układu moczowego,
• przerostu prostaty,
• nietrzymania moczu,
• nieprawidłowej higieny,
• zmian po menopauzie,
• obniżonej odporności,
• cukrzycy,
• obecności cewnika,
• zbyt krótkiego lub źle dobranego leczenia.

W przypadku nawrotowych zakażeń ważne jest wykonanie posiewu moczu. Pozwala on sprawdzić, jakie bakterie wywołują infekcję i na jaki antybiotyk są wrażliwe. Według omówienia wytycznych Polskiego Towarzystwa Urologicznego posiew moczu jest szczególnie ważny przy nawrotowych ZUM, powikłanym przebiegu, braku odpowiedzi na leczenie lub nietypowych objawach.

Diagnostyka – badanie ogólne i posiew moczu

Podstawą rozpoznania jest wywiad medyczny, objawy kliniczne oraz badania. Lekarz może zlecić badanie ogólne moczu, które pozwala ocenić między innymi obecność leukocytów, bakterii, azotynów czy krwi. Często wykonuje się także posiew moczu, zwłaszcza gdy infekcja jest nawrotowa, dotyczy osoby starszej, przebiega nietypowo albo istnieje ryzyko powikłań.

Posiew moczu pozwala określić konkretny drobnoustrój oraz dobrać antybiotykoterapię na podstawie antybiogramu. Jest to szczególnie ważne, ponieważ nadużywanie lub niewłaściwe stosowanie antybiotyków może sprzyjać oporności bakterii.

U seniorów lekarz może także rozważyć dodatkowe badania, np. USG układu moczowego, ocenę zalegania moczu po mikcji albo konsultację urologiczną. Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy zakażenie dróg moczowych nawraca, pojawia się kamica, ból nerek, krwiomocz lub podejrzenie przeszkody w odpływie moczu.

Leczenie zakażenia układu moczowego u seniora

Leczenie zależy od stanu pacjenta, rodzaju infekcji, wyników badań i chorób współistniejących. W wielu przypadkach potrzebna jest antybiotykoterapia, ale lek powinien być dobrany przez lekarza. Nie należy stosować antybiotyku „po kimś”, przerywać leczenia po pierwszej poprawie ani samodzielnie dobierać dawki.

Przy łagodnym zapaleniu pęcherza leczenie może być prowadzone w domu. Jeśli jednak pojawia się gorączka, ból w okolicy lędźwiowej, wymioty, silne osłabienie, odwodnienie lub zaburzenia świadomości, może być konieczna pilna pomoc medyczna, a czasem hospitalizacja.

W czasie leczenia ważne jest:

• przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniem,
• picie odpowiedniej ilości płynów, jeśli lekarz nie zalecił ograniczeń,
• obserwowanie temperatury,
• kontrola objawów,
• zgłoszenie braku poprawy,
• dokończenie zaleconej terapii.

U osób starszych szczególnie ważne jest monitorowanie ogólnego stanu zdrowia. Infekcja, która u młodszej osoby przebiega łagodnie, u seniora może szybciej prowadzić do osłabienia i powikłań.

Jak zapobiegać zakażeniom układu moczowego?

Profilaktyka zakażeń układu moczowego u seniorów opiera się głównie na codziennych nawykach i eliminowaniu czynników ryzyka. Nie da się zapobiec każdej infekcji, ale można zmniejszyć prawdopodobieństwo jej wystąpienia.

W profilaktyce warto zadbać o:

• regularne picie płynów, jeśli nie ma przeciwwskazań medycznych,
• niewstrzymywanie moczu przez długi czas,
• dokładną, ale delikatną higienę okolic intymnych,
• zmianę wyrobów chłonnych na czas,
• dbanie o skórę przy nietrzymaniu moczu,
• kontrolę cukrzycy,
• leczenie zaparć,
• obserwację problemów z opróżnianiem pęcherza,
• konsultację przy nawracających infekcjach,
• unikanie niepotrzebnego cewnikowania.

U kobiet po menopauzie znaczenie mogą mieć zmiany w obrębie narządu rodnego i śluzówek, dlatego przy nawracających infekcjach warto omówić problem z lekarzem rodzinnym, ginekologiem lub urologiem.